BM Özel Raportörüne Başvuru: 17–25 Aralık Yargılamalarında Yargı Bağımsızlığı

Başvuru Hakkında

SRL Swiss, 17 ve 25 Aralık 2013 yolsuzluk soruşturmaları sonrasında soruşturmacılara karşı yürütülen ceza yargılamalarını ve yargı bağımsızlığına ilişkin sorunları Birleşmiş Milletler Yargıçların ve Avukatların Bağımsızlığı Özel Raportörünün dikkatine sunmuştur. Başvuru, 10 Kasım 2026 tarihinde BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Özel Usuller çevrim içi sistemi üzerinden İngilizce olarak iletilmiştir.

Çalışmanın amacı, soruşturma görevi ile bireysel ceza sorumluluğu arasındaki ayrımın nasıl kurulduğunu, siyasi müdahale iddialarının yargısal süreçlere etkisini ve savunmanın etkili biçimde yürütülüp yürütülemediğini belgeler üzerinden ortaya koymaktır. Başvuru, bu olayların yargı mensuplarının bağımsız karar verme imkânları ve hukukun üstünlüğü bakımından taşıdığı sonuçlara odaklanmaktadır.

Başvurunun Kapsamı

Rapor; gerekçeli kararları, duruşma tutanaklarını, savunma başvurularını ve ilgili uluslararası belgeleri birlikte değerlendirmektedir. Soruşturmaların ardından gerçekleşen görevden almalar ve görev değişiklikleri, soruşturmacılara yöneltilen suçlamalar ve takip eden yargılama aşamaları bir kronoloji içinde ele alınmaktadır. 2023 yılındaki temyiz incelemesinde onanan hükümler ile bozulan kısımlar ve bunları izleyen 2024–2025 yargılamaları birbirinden ayrılarak incelenmektedir.

Temel Konular

Başvurunun merkezinde, soruşturmacılar hakkında mahkûmiyet kararlarından önce yapılan siyasi nitelendirmeler ile yargısal kararlar üzerindeki baskı iddiaları bulunmaktadır. Nisan 2015 tarihli tahliye kararlarının uygulanmaması ve bu kararları veren hâkimler hakkında yürütülen işlemler, bağımsız karar verme güvenceleri bakımından ayrıca değerlendirilmektedir.

Adil yargılanma yönünden dijital materyallere erişim, tanıkların sorgulanması, savunmanın hazırlanması ve mahkemeye sunulması için sağlanan imkânlar incelenmektedir. Rapor, görev kapsamında gerçekleştirilen işlemlerden suç kastı ve bireysel ceza sorumluluğu sonucuna nasıl ulaşıldığının gerekçelerde somut biçimde açıklanıp açıklanmadığını da ele almaktadır. Mahkeme değerlendirmeleri ile savunmanın itirazları, dayandıkları belgeler belirtilerek karşılaştırılmaktadır.

Talep ve Başvuru Durumu

SRL Swiss, belgelenen hususların Özel Raportörün görev alanı çerçevesinde değerlendirilmesini, Türkiye makamlarından açıklama istenmesini ve yargı bağımsızlığı ile etkili savunma güvenceleri bakımından gerekli takibin yapılmasını talep etmektedir. Başvurunun sisteme ulaştığına ilişkin alındı teyidi gelmiştir. Bu teyit, başvurunun esasına ilişkin bir BM değerlendirmesi değildir.

Görsel: Cenevre’deki BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği merkez binası Palais Wilson (temsili fotoğraf). Foto: Fratami / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.