İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun 23 Mart 2025’te tutuklanmasıyla Türkiye’de uzun süredir tartışılan “hukukun üstünlüğü” yeniden gündemin merkezine geldi. Geniş kamuoyu tepkisine yol açan bu tutuklama yalnızca bir siyasetçinin yargılanması değildir; anayasal düzen ve bireysel hak ve özgürlükler açısından kritik bir dönüm noktasıdır.
Anayasa’nın 34. maddesi açıktır: Herkes önceden izin almadan silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. Buna rağmen İmamoğlu’na destek protestoları polis müdahalesiyle dağıtıldı; yüzlerce kişi gözaltına alındı ve tutuklandı; kent meydanları valilik kararlarıyla toplantı ve gösterilere kapatıldı. Oysa bu hakları siyasi ideoloji değil, anayasal güvenceler belirler.
Hukukun üstünlüğü ile kanunla yönetim arasındaki ayrım burada belirginleşir. Kanunla yönetim, kanunların adil olup olmadığına bakmaksızın yazılı kurallara sıkı bağlılığı ifade eder. Hukukun üstünlüğü ise kanunların adaletle, insan haklarıyla ve evrensel hukuk ilkeleriyle uyumunu gerektirir. 17–25 Aralık 2013 yolsuzluk soruşturmalarından sonra Türkiye ne yazık ki her iki kavramdan da uzaklaşmaya başladı. Bugünkü durum şöyle anlatılabilir: “Hiçbir zaman gerçek anlamda hukuk devleti olamadık; artık kanun devleti bile değiliz.”
Gerçek bir hukuk düzeninde kanunlar keyfî uygulanmaz; iktidardan değil, doğrudan yana durur. Barışçıl protesto, eleştiri ve ifade özgürlüğü yalnızca kitaplarda yazan soyut ilkeler değildir. İnsanların günlük hayatta hissedip kullanabilmesi gereken somut haklardır. Bu haklar sınırlanıyorsa sorun artık tek bir kişinin tutuklanması değil, toplumda demokrasinin geleceğidir.
İnsan hakları gündemini kaçırmayın
Haftalık İnsan Hakları Bülteni’ni Türkçe okuyun. E-posta ile almak için abone olun.
Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca ve İtalyanca yayımlanır.

